PL | EN | DE | FR
Ubezpieczenia społeczne w Polsce Drukuj Email

System ubezpieczeń społecznych ma w Polsce charakter powszechny i obowiązkowy. Ubezpieczeniami społecznymi - w zakresie wybranych ryzyk - są objęte osoby, które są, między innymi, pracownikami, osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy zlecenia czy też prowadzące działalność gospodarczą.

UWAGA !

Obywatele UE podlegają ubezpieczeniom społecznym w Polsce na takich samych zasadach jak obywatele polscy.


Ubezpieczenie emerytalne

Ubezpieczenie emerytalne jest to ubezpieczenie na wypadek niezdolności do pracy z powodu starości. Osoby, które opłacają składkę, zapewniają sobie w ten sposób dochód w momencie zaprzestania pracy zawodowej po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszła w życie reforma systemu emerytalnego, w wyniku której powstał w Polsce trójfilarowy system:
I filar zarządzany jest przez instytucję publiczną - Zakład Ubezpieczeń Społecznych,
II filar zarządzany jest przez prywatne instytucje - otwarte fundusze emerytalne (OFE).
Otwarty Fundusz Emerytalny jest osobą prawną, której celem jest gromadzenie środków pieniężnych pochodzących ze składek ubezpieczonych i inwestowanie ich na rynku finansowym. Środki te przeznaczone są na wypłatę emerytur dla członków Funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego.
III filar dobrowolny, mający zapewnić ponadstandardowe świadczenie za dodatkową składkę to pracownicze programy emerytalne (PPE) oraz indywidualne konta emerytalne (IKE).

Od dnia 1 maja 2011 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odprowadza do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego część składki na ubezpieczenie emerytalne wynoszącą:

  • 2,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne należnej za okres od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2012 r.;
  • 2,8% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne należnej za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r.;
  • 3,1% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne należnej za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r.;
  • 3,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne należnej za okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r.

W ramach konta ubezpieczonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych funkcjonuje subkonto, na którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek na II filar pochodzących z części składki nieprzekazywanej obecnie do OFE, wraz z wyegzekwowanymi od tych składek odsetkami za zwłokę. Podział składki na fundusz emerytalny będący w dyspozycji ZUS oraz na otwarty fundusz emerytalny jest obowiązkowy dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1968 r. Ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. mogli przystąpić do wybranego OFE do 31 grudnia 1999 r. Natomiast urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. nie mogli i nie mogą przystąpić do OFE, cała ich składka przekazywana jest do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Składka emerytalna finansowana jest w równych częściach zarówno przez pracodawcę jak i ubezpieczonego, z tym że składka wpłacana do Otwartego Funduszu Emerytalnego pochodzi w całości, z części opłacanej przez ubezpieczonego. Odpowiedzialny za odprowadzenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki jest pracodawca.

System emerytalny oparty jest na ścisłym powiązaniu wysokości świadczenia z wysokością realnie opłacanej składki. Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota (suma) składek na ubezpieczenie emerytalne.
Emerytura przysługuje kobietom, które mają co najmniej 60 lat i mężczyznom, którzy mają co najmniej 65 lat. Nie jest określony minimalny okres ubezpieczenia wymagany do tego, by emerytura została przyznana.

Decyzję o przyznaniu emerytury wydają organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Postępowanie o przyznanie emerytury rozpoczyna się po złożeniu wniosku przez zainteresowanego.

Ubezpieczenie rentowe

Ubezpieczenie rentowe gwarantuje świadczenia pieniężne w przypadku utraty dochodów pieniężnych związanych z wystąpieniem ryzyka inwalidztwa (niezdolności do pracy) lub śmierci żywiciela rodziny. W takiej sytuacji osoby opłacające składki na ubezpieczenie rentowe otrzymują rentę z tytułu niezdolności do pracy, która zastępuje im utracone wynagrodzenie lub dochód, a w przypadku śmierci ubezpieczonego żywiciela rodziny, członkom jego rodziny wypłacana jest renta rodzinna.
Składka na ubezpieczenie rentowe wynosi 8 % podstawy wymiaru składki, przy czym 6,5%  pochodzi ze środków pracodawcy, a 1,5% ze środków pracownika.

1. Renta z tytułu niezdolności do pracy
Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

  • został uznany za osobę częściowo lub całkowicie niezdolną do pracy,
  • ma udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy,
  • niezdolność do pracy powstała w okresach ściśle określonych w ustawie.

Osoba całkowicie niezdolna do pracy to taka, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
Osoba częściowo niezdolna do pracy to taka, która utraciła w znacznym stopniu zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanym przez nią poziomem kwalifikacji.

Niezdolność do pracy i jej stopień stwierdza lekarz-orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako I instancja orzecznicza. Od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, osobie zainteresowanej przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu do Komisji Lekarskiej ZUS – jako II instancji orzeczniczej.

2. Renta rodzinna
Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny (dzieciom, wdowie, wdowcowi, rodzicom) po osobie, która w chwili śmierci pobierała emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz po osobie pracującej, która miała wymagane okresy do przyznania emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Przy ocenie prawa do renty rodzinnej przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.

3. Renta szkoleniowa
Renta szkoleniowa przysługuje osobie spełniającej warunki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, w stosunku do której orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie. Przyznawana jest na okres 6 miesięcy. Okres ten może być skracany lub wydłużany maksymalnie do 30 miesięcy. Wysokość renty szkoleniowej wynosi 75% podstawy wymiaru, a gdy niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – 100% podstawy jej wymiaru.

Ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Ubezpieczeniem z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych objęci są, między innymi, pracownicy, osoby wykonujące umowę zlecenia oraz osoby prowadzące działalność gospodarczą.

Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługują osobie objętej ubezpieczeniem z tego tytułu. Są to:

  • zasiłek chorobowy - dla ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,
  • świadczenie rehabilitacyjne - wypłacane po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, jeżeli ubezpieczony jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy,
  • zasiłek wyrównawczy - dla ubezpieczonego będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu,
  • jednorazowe odszkodowanie - dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu lub dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty,
  • renta z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej - dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
  • renta szkoleniowa - dla ubezpieczonego, w stosunku do którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie spowodowaną wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,
  • renta rodzinna - dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub uprawnionego do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej oraz dodatek do renty rodzinnej - dla sieroty zupełnej,
  • dodatek pielęgnacyjny - dla osoby uprawnionej do renty, uznanej za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub która ukończyła 75 lat,
  • pokrycie kosztów leczenia - z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, w zakresie określonym ustawą.

Składka na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana i wynosi od 0,67% do 83,86% podstawy wymiaru składek. Całość składki na ubezpieczenie wypadkowe płaci pracodawca.

Ubezpieczenie społeczne w razie choroby i macierzyństwa

Obowiązkowemu ubezpieczeniu w razie choroby i macierzyństwa podlegają głównie pracownicy. Osoby objęte obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, które, między innymi: wykonują pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, prowadzą pozarolniczą działalność (działalność gospodarczą, twórcy, artyści, osoby wykonujące wolne zawody) mogą również ubezpieczyć się, dobrowolnie, na wypadek choroby i macierzyństwa.

Wysokość składki na ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa wynosi 2,45 % podstawy wymiaru składki. Składka jest pokrywana ze środków ubezpieczonego.

Z tytułu ubezpieczenia w razie choroby i macierzyństwa wypłaca się następujące świadczenia:

  • zasiłek chorobowy
    Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który zachorował w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Co do zasady, prawo do zasiłku chorobowego przysługuje po upływie tzw. okresu wyczekiwania. Osoba, która podlega obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu, nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Osoba podlegająca temu ubezpieczeniu dobrowolnie, nabywa je po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

    Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu w wysokości 80 % podstawy wymiaru, a za okres pobytu w szpitalu- w wysokości 70% podstawy wymiaru.
    Jeżeli niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy przypada w okresie ciąży, albo dotyczy dawców tkanek, komórek czy narządów to zasiłek chorobowy wypłacany jest w wysokości 100% podstawy wymiaru.
  • świadczenie rehabilitacyjne
    Świadczenie rehabilitacyjne jest przyznawane ubezpieczonemu, który wyczerpał prawo do pobierania zasiłku chorobowego, ale w dalszym ciągu jest niezdolny do pracy a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie to przysługuje na okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy.
  • zasiłek wyrównawczy
    Zasiłek wyrównawczy przysługuje jedynie ubezpieczonym, którzy są pracownikami. Zasiłek ten uzyskują pracownicy, których wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek poddania się rehabilitacji zawodowej lub, ze względu na stan zdrowia, zostali przesunięci na inne stanowisko pracy.
  • zasiłek macierzyński
    Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:
    - urodziła dziecko,
    - przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia,
    - przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem, dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10 roku życia.

    Przepisy dotyczące prawa do zasiłku macierzyńskiego w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie, stosuje się również do ubezpieczonego
    Zasiłek macierzyński wypłacany jest przez okres urlopu macierzyńskiego - przez 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka (ewentualnie dłużej, w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie – od 31 do maksymalnie 37 tygodni) oraz przez okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

    Zasiłek macierzyński przysługuje również ubezpieczonemu-ojcu dziecka przez okres 2 tygodni jako okres urlopu macierzyńskiego przysługującego pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko.
    Wysokość zasiłku macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku
    Od zasiłku macierzyńskiego nalicza się składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Składki te finansuje budżet państwa).
  • zasiłek opiekuńczy,
    Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od pracy, gdy konieczne jest osobiste sprawowanie opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do 8 lat, chorym dzieckiem do lat 14 lub innym chorym członkiem rodziny.

    Zasiłek opiekuńczy przysługuje nie dłużej niż 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad zdrowym dzieckiem do ukończenia 8 lat lub chorym dzieckiem do lat 14. Jeżeli opieka jest sprawowana nad chorym dzieckiem, które skończyło 14 lat lub nad innym chorym członkiem rodziny, zasiłek przysługuje nie dłużej niż przez 14 dni. Zasiłek wypłacany jest w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku.

    Dodatkowo w przypadku określonym w art. 180 § 61 Kodeksu pracy ubezpieczonemu-ojcu dziecka przysługuje, (niezależnie od zasiłku opiekuńczego w wymiarze 60 dni w roku kalendarzowym), zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 8 tygodni, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Więcej informacji:
http://www.zus.pl - Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Organami uprawnionymi do ustalania prawa do świadczenia, badania i oceniania przedłożonych dokumentów są wyłącznie organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Informacji na temat uwzględniania okresów ubezpieczenia przebytego za granicą dla celów przyznania świadczeń emerytalno – rentowych podlegających koordynacji wspólnotowej udziela jako instytucja łącznikowa:

Biuro Rent Zagranicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:
ul. Senatorska 10, 00-082 Warszawa
tel.: + 48 022 826 05 53
fax. + 48 022 827 40 09
e - mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

 
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Departament Rynku Pracy © 2011 | Logowanie dla kadry EURES